ΠΕΡΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ: Ο πραγματικός κίνδυνος για τη δημοκρατία *

Η αχίλλειος πτέρνα της δημοκρατίας είναι τα δημόσια οικονομικά. Οι πολιτικοί, οι οποίοι στην ιστορία των δημοκρατικών πολιτευμάτων αποδεδειγμένα ωφέλησαν τις χώρες τους, ήσαν όσοι αντιμετώπισαν με σκεπτικισμό κάθε νέα δημόσια δαπάνη και επιδίωξαν με κάθε δυνατό τρόπο τον περιορισμό των εξόδων του κράτους.

Είναι ανεξαίρετος κανόνας ότι μόνο με ισοσκελισμένο προϋπολογισμό η οικονομία μιας χώρας μπορεί να δώσει αληθινό πλεόνασμα, το οποίο με τη σειρά του είναι απαραίτητο ώστε:

‒ Να μειωθεί η φορολογία που απομυζά και καθιστά λιγότερο ανταγωνιστική την οικονομία.

‒ Να απελευθερωθούν περισσότερα κεφάλαια για την αύξηση της παραγωγής.

Στα δημοκρατικά ωστόσο πολιτεύματα, όπου οι φόροι επιβάλλονται με τυπικό νόμο που ψηφίζεται από την πλειοψηφία του εκλογικού σώματος ‒δια των αντιπροσώπων του βουλευτών‒ ο πειρασμός της επιβολής φορολογικών βαρών για την εκάστοτε κυβέρνηση εις βάρος της μειοψηφίας των πολιτών είναι μεγάλος καθώς έτσι διευρύνεται ο αριθμός των ευνοουμένων πελατών-ψηφοφόρων τους. Η δημόσια σπατάλη γίνεται υπέρ της πλειοψηφίας και πληρώνεται με τη χρήση του εξαναγκαστικού μηχανισμού του κράτους από τη μειοψηφία. Ο Τζον Στιούαρτ Μιλ έγραφε ότι «Ο λαός που ασκεί την εξουσία δεν είναι πάντα ο λαός επί του οποίου ασκείται αυτή η εξουσία.». Έχει επισημανθεί, ότι την αυλή των βασιλέων στις δημοκρατίες τείνουν να διαδεχθούν χιλιάδες μικρές αυλές ευνοουμένων ομάδων. O Αλέξης Ντε Τοκβίλ στο μνημειώδες έργο του «Η Δημοκρατία στην Αμερική» ήδη από τον 19ο αιώνα επισημαίνει ως μείζονα κίνδυνο για τη δημοκρατία τη σπατάλη του κράτους που υποδαυλίζουν κυρίως οι κοινωνικές τάξεις, τα κόμματα και οι προσοδοθηρικές ομάδες που κινούνται γύρω από αυτό.

Αντί τα κοινοβούλια να ελέγχουν τις δημόσιες δαπάνες και να αντιστέκονται στην αύξηση όσων είναι περιττές, εξωθούνται από τις κυβερνήσεις στο να εγκρίνουν ακόμη μεγαλύτερη σπατάλη. Η στατιστική  δείχνει ότι οι δημόσιες δαπάνες αυξάνονται όσο πλησιάζουν οι εκλογές, οπότε κι οι πλέον νουνεχείς των πολιτικών υποκύπτουν στην Κίρκη της αύξησης των δαπανών, άρα στην αύξηση των φόρων. Αυτό που αγνοούν όμως τόσο οι πολιτικοί όσο και οι πολυπληθείς πελάτες τους είναι ότι τα δημόσια οικονομικά έχουν ένα τρομερό τρόπο να εκδικούνται αργά ή γρήγορα όσους τα αγνοούν.

Η κατάσταση αυτή υπονομεύει το δημοκρατικό πολίτευμα.

* Δημοσιεύθηκε στο Φιλελεύθερο στις 21.11.2017

ΠΕΡΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ: Το «ευγενές» και «ανεπανάληπτο» άτομο*

«Είναι σπάνια η ευτυχία των καιρών κατά τους οποίους επιτρέπεται να σκέφτεσαι ό,τι θέλεις και να υποστηρίζεις ό,τι σκέπτεσαι».

Τάκιτος

Ο τίτλος της στήλης είναι δανεισμένος από τον τίτλο του έξοχου βιβλίου του Τζον Στιούαρτ Μιλ (1859).

Το δοκίμιο Περί Ελευθερίας αποτελεί έναν ύμνο στην ατομικότητα, στο ανεπανάληπτο άτομο, το οποίο και μόνο είναι η αιτία της εξέλιξης των κοινωνιών. Το ευγενές άτομο, το οποίο κατά τον Τζον Λοκ δε γίνεται αντιληπτό ως ανιδιοτελές, αλλά ως ένας φιλόδοξος εγωιστής που με την εντιμότητα και τις ικανότητές του ωφελεί τον εαυτό του και το κοινωνικό σύνολο.

Η κεντρική ιδέα του Μιλ είναι ότι μια κοινωνία μπορεί εντούτοις να αποφύγει τον κίνδυνο του δεσποτισμού της πλειοψηφίας και να προοδεύσει, αρκεί να αποτινάξει τον πατερναλισμό και να κατοχυρώσει το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης και της ελεύθερης επιλογής. Μόνο όριο της ατομικής ελευθερίας για τον Μιλ τίθεται η ελευθερία των άλλων ατόμων. Έγραφε: « (...) ο μόνος λόγος, για τον οποίο μπορεί νόμιμα να ασκείται εξουσία σε οποιοδήποτε μέλος μιας πολιτισμένης κοινότητας, παρά τη θέλησή του, είναι η αποτροπή της ζημιάς των άλλων.». Έτσι, εξέχοντα άτομα όταν δρουν ανενόχλητα χωρίς καταναγκασμό συμβάλλουν ηθελημένα ή αθέλητα στην πρόοδο των κοινωνιών. Η μεγαλύτερη συμβολή της ελευθερίας είναι ότι επιτρέπει και στην πιο ακραία και προκλητική ιδέα να ακουστεί. Στην ενστικτώδη αντίδραση των πολλών σε φαινομενικά προκλητικές ιδέες (λ.χ. νομιμοποίηση γάμου ομόφυλων ατόμων, ευθανασίας, αλλαγής σεξουαλικής ταυτότητας, αποποινικοποίηση πράξεων αυτοπροσβολής, «προκλητικά» έργα λόγου ή τέχνης κ.ο.κ.) η απάντηση είναι ότι μόνο έτσι προάγεται το κοινό καλό, καθώς εάν η ιδέα είναι σωστή τότε από την εφαρμογή της θα προκύψει όφελος για την κοινωνία, εάν πάλι δεν είναι σωστή τότε συγκρινόμενη με τις ιδέες που έχουν ήδη εφαρμοστεί θα απορριφθεί. Στο μεταξύ όμως από τον ανταγωνισμό των ιδεών θα έχουν ισχυροποιηθεί οι καλές ιδέες.

Η πρόοδος της ανθρωπότητας εδώ και ενάμιση σχεδόν αιώνα επιτεύχθηκε χάρις στο παραπάνω πολύ απλό τεκμήριο υπέρ της ελευθερίας, που θα μπορούσε να συνοψισθεί στη φράση «επιτρέπεται ό,τι δεν απαγορεύεται και απαγορεύεται μόνο ό,τι θίγει την ελευθερία των άλλων».

* Δημοσιεύθηκε στον Φιλελεύθερο στις 20.11.2017

«Εξοντώστε τους εύπορους», το διαχρονικό σύνθημα των τυράννων*

Από το προσχέδιο του προϋπολογισμού του 2018, προκύπτει ότι, μολονότι το 2017 επιβλήθηκαν 2,5 δισ. ευρώ νέοι φόροι, τα έσοδα του κράτους θα υστερήσουν κατά 1,8 δισ. ευρώ. Η φοροδοτική ικανότητα των Ελλήνων έχει προ πολλού εξαντληθεί. Αυτό αποδεικνύεται και από τις χιλιάδες κατασχέσεις που καθημερινά επιβάλλει το κράτος σε τραπεζικούς λογαριασμούς και ακίνητα φορολογουμένων. Ο μόνος που μοιάζει να μην το έχει αντιληφθεί είναι ο πρωθυπουργός. Ή μήπως το επιδιώκει;

Το κύριο χαρακτηριστικό κάθε τυράννου είναι η δημαγωγία. Αυτή η ιδιότητα, σε συνδυασμό με την ανηθικότητα, του επιτρέπει να εκμεταλλεύεται την ευπιστία των πολιτών και να δρα χωρίς ηθικούς φραγμούς προκειμένου να καταλάβει την εξουσία. Στην αρχαιότητα οι τυραννίες συνήθως διαδέχονταν ολιγαρχικά πολιτεύματα, στις μέρες μας απορρέουν κατά κανόνα από εκφυλισμένα ή ασταθή δημοκρατικά καθεστώτα.

Η επιτυχημένη κατάληψη και διατήρηση της εξουσίας από τους τυράννους από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας στηρίζεται στη δημαγωγική εκμετάλλευση των συμπλεγμάτων των φτωχότερων κατά των ευπορότερων και οικονομικά επιτυχημένων πολιτών και στον απηνή φορολογικό διωγμό των τελευταίων αμέσως μόλις καταληφθεί η εξουσία. Η ιστορία είναι γεμάτη με παραδείγματα τέτοιων τυράννων, στην αρχαιότητα, ο Κύψελος της Κορίνθου κι ο γιός του Περίανδρος, ο Θεαγένης των Μεγάρων, ο τρομερός Διονύσιος ο Πρεσβύτερος των Συρακουσών, στο μεσαίωνα οι Μέδικοι της Φλωρεντίας, ο αδίστακτος Αντώνιος Σκαλίγερος της Βερόνα, κατόπιν ο Ονώριος των Γκριμάλντι του Μονακό, ο Αλή Πασάς των Ιωαννίνων και στις μέρες μας ο Κάστρο στην Κούβα, ο Νγκέμα στην Ισημερινή Γουινέα, ο Μαδούρο στη Βενεζουέλα κ.λπ. Παντού και πάντοτε εφαρμόζεται η ίδια «πετυχημένη» συνταγή. Οι τύραννοι επιδιώκουν με την απροκάλυπτη φοροληστεία των ευπορότερων:

α) την εξομοίωση προς τα κάτω·

β) την εξόντωση των ανώτερων οικονομικών στρωμάτων που είναι εχθρικά προς αυτούς, καθώς δεν είναι επιρρεπή στον λαϊκισμό της τυραννίας· και

γ) την εξεύρεση πόρων για τη στήριξη του καθεστώτος τους.

Η πρώτη επιδίωξη είναι ίσως η σημαντικότερη. Το τυραννικό καθεστώς έχει συμφέρον να επιβάλλει την απόλυτη ισοπέδωση για να μακροημερεύσει. Με τον τρόπο αυτό καταδιώκει κάθε πολίτη που διαπρέπει σε οποιονδήποτε τομέα της ζωής (πνευματικό, οικονομικό κ.ο.κ.). Όπως όμως εξηγεί ο Ιέρων, η τυραννία πάνω απ’ όλα καταδιώκει τους πλούσιους, γιατί όσο πιο φτωχοί είναι οι πολίτες τόσο πιο υποταγμένοι είναι ώστε να τους εξουσιάζουν οι τύραννοι[1]. Aλλά και γιατί, όπως γράφει ο Πλάτων, αφού γίνουν φτωχοί θα βασανίζονται πλέον για την εξυπηρέτηση των καθημερινών αναγκών κι έτσι δεν θα είναι σε θέση να συνωμοτήσουν εναντίον του τυράννου και να τον ανατρέψουν.[2] Ο εξευτελισμός κάθε εξέχοντος πολίτη είναι στρατηγική επιδίωξη κάθε τυραννικού καθεστώτος. Ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά διηγείται το πολύ γνωστό περιστατικό, όπου ο Περίανδρος, τύραννος της Κορίνθου, φέρεται να συμβουλεύει τον Θρασύβουλο, τύραννο της Μιλήτου ‒υπάρχει και η αντίστροφη εκδοχή‒, ότι εάν θέλει να μακροημερεύσει στην εξουσία, τότε θα πρέπει όπως κόβεις τα στάχυα που είναι ψηλότερα από τα άλλα, έτσι πρέπει και να εξοντώνεις εκείνους από τους πολίτες που είναι ικανότεροι[3].

Όσοι πιστεύουν όμως ότι όταν εξαφανισθούν οι πλούσιοι και οι εξέχοντες πολίτες τότε οι φτωχοί θα ζήσουν καλύτερα, απλώς κάνουν ένα ακόμη μοιραίο λάθος. Αυτό αποδεικνύει πλέον περίτρανα η ογδονταετής και πλέον τραυματική εμπειρία του εφαρμοσμένου μαρξισμού-λενινισμού στην Ανατολική Ευρώπη, αλλά και στις μέρες μας εκείνη των τριτοκοσμικών καθεστώτων της Λατινικής Αμερικής και της Αφρικής. Τα τυραννικά καθεστώτα όταν καταληστεύσουν και πτωχοποιήσουν τους ευπορότερους πολίτες εξακολουθούν να έχουν ανάγκη χρημάτων, δυστυχώς όμως γι’ αυτά η πηγή τους –οι πλούσιοι‒ έχει πλέον «στερέψει». Υπενθυμίζω τη ρήση της Μάργκαρετ Θάτσερ: «ο σοσιαλισμός τελειώνει όταν τελειώνουν τα λεφτά των άλλων». Βεβαίως κάθε τυραννία δεν είναι σοσιαλισμός, αλλά κάθε σοσιαλισμός είναι σίγουρα τυραννία. Τη στιγμή που παύουν να υπάρχουν οι πλούσιοι, οι τύραννοι αποκαλύπτουν το αποτρόπαιο, ανελεύθερο και καταπιεστικό τους πρόσωπο. Αλλά πριν τελειώσει τραγικά η θητεία τους, τέλος κακό περιμένει και τους αφελείς «μη προνομιούχους» που τους έφεραν στην εξουσία και παρείχαν την πολιτική νομιμοποίηση και υποστήριξη στην εξόντωση των πλουσίων. Οι τύραννοι για να διατηρηθούν στην εξουσία αυξάνουν τότε τους καταπιεστικούς μηχανισμούς, επιβάλλουν νέους φόρους σε όλους τους πολίτες και μετατρέπουν την ένδεια από περιστασιακή και περιορισμένη σε μικρά τμήματα του πληθυσμού κατάσταση, όπως είναι στις ελεύθερες οικονομικά χώρες, σε μόνιμη και καθολική κατάσταση για το σύνολο σχεδόν του πληθυσμού, με μόνη εξαίρεση την κομματική νομενκλατούρα και μια μικρή υψηλόβαθμη γραφειοκρατία που εξακολουθεί να απολαμβάνει τον περιορισμένο πλούτο και τα εξωφρενικά προνόμια της εξουσίας. Τότε, κατά τον Πλάτωνα, το τυραννικό καθεστώς, αντιστρόφως από τον Κρόνο, τρώει αυτούς που το γέννησαν.

Πάσα ομοιότης με το σήμερα διόλου συμπτωματική.

* Δημοσιεύθηκε στις 9/10/2017 στο liberal.gr

http://www.liberal.gr/arthro/170789/apopsi/arthra/isonexontoste-tous-euporoussin-to-diachroniko-sunthima-ton-turannon.html

---

[1] «ἐνδεεστέροις γὰρ οὖσι ταπεινοτέροις αὐτοῖς οἴονται χρῆσθαι» (Ξεν. Ιέρων, 5.4).

[2] «οὐκοῦν καὶ ἵνα χρήματα εἰσφέροντες πένητες γιγνόμενοι πρὸς τῷ καθ’ ἡμέραν ἀναγκάζωνται εἶναι καὶ ἧττον αὐτῷ [: τον τύραννο] ἐπιβουλεύωσι;» (Πλ. Πολιτεία, 567a).

[3] «ἡ τῶν ὑπερεχόντων σταχύων κόλουσις, ὡς δέον αἰεὶ τοὺς ὑπερέχοντας τῶν πολιτῶν ἀναιρεῖν.» (Αριστ. Πολιτικά, 1309a [20]).

Ελλάδα. Η τελευταία μεσαιωνική χώρα της Ευρώπης

Ελλάδα, η χώρα της οικονομικής ανελευθερίας παντού.

Στους μηχανικούς, στους δικηγόρους, στους συμβολαιογράφους, στις μεταφορές, στα ταξί, στο ωράριο των καταστημάτων, παντού.

Ακόμη και σήμερα για παράδειγμα είναι σε ισχύ νόμος του 1934 που επιβάλλει στους οινοπαραγωγούς της Σάμου την αναγκαστική συμμετοχή τους στον Ενιαίο Οινοποιητικό Αγροτικό Συνεταιρισμό Σάμου. Επίσης σύμφωνα με το νόμο οι οινοπαραγωγοί Σάμου δεν έχουν δικαίωμα να παράγουν και να πωλούν κρασί εκτός του συνεταιρισμού. Κανείς οινοπαραγωγός δεν μπορεί να πάρει άδεια οινοποίησης καθώς η οινοποιία και η εμπορία του μοσχάτου Σάμου διενεργείται αποκλειστικά από τον παραπάνω συνεταιρισμό. Όλοι οι οινοπαραγωγοί είναι υποχρεωμένοι να παραδίδουν το σύνολο της παραγωγής τους στο συνεταιρισμό, στον οποίο όπως είπαμε συμμετέχουν υποχρεωτικά. 

Γιατί υπάρχει αυτός ο νόμος. Μα για καλό βρε παιδί μου, αλίμονο. Επιδιώκεται -λέει- νόμιμος σκοπός δημοσίου συμφέροντος που είναι η προστασία της ποιότητας ενός μοναδικού κρασιού, του μοσχάτου Σάμου αλλά και το γενικό συμφέρον του παραπάνω συνεταιρισμού που αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της τοπικής οικονομίας. Άλλη μια φορά η επίκληση της συλλογικότητας για τη νομιμοποίηση της ανελευθερίας. Άλλη μια φορά η επίκληση του γενικού συμφέροντος για την εξυπηρέτηση λίγων αλλά καλά οργανωμένων ιδιωτικών συμφερόντων. Ο μεσαίωνας των συντεχνιών και των κλειστών επαγγελμάτων είναι εδώ, τυποποιείται μάλιστα στην αναχρονιστική παρ. 5 του άρθρου 12 του Συντάγματος και στον παραπάνω ανελεύθερο νόμο. 

Στο κράτος δικαίου όμως το κύριο στοιχείο μιας ένωσης προσώπων είναι πάντοτε η ελεύθερη σύμπραξη όσων συμμετέχουν σ΄αυτή.

Μπορεί να χρησιμοποιούνται για να πειστούν οι αδαείς ευλογοφανή επιχειρήματα, όπως λ.χ. η προστασία τάχα της ποιότητας του Μοσχάτου. Λες και το Αγιωργίτικο της Νεμέας, το Μοσχοφίλερο της Μαντινείας, το Ασύρτικο της Σαντορίνης, το Ξινόμαυρο της Νάουσας, το Ρομπόλα της Κεφαλονιάς και τόσα άλλα δεν προστατεύονται αποτελεσματικά. Αλλά γιατί αυτός ο θεμιτός κατ΄αρχήν σκοπός δεν μπορεί να επιτευχθεί με την υποχρέωση του παραγωγού να υποβληθεί σε διαδικασία πιστοποίησης ποιότητας.

Αυτό που μας παρηγορεί ωστόσο είναι ότι και στα πιο ανελεύθερα και καταπιεστικά καθεστώτα υπάρχουν ελεύθεροι άνθρωποι που αντιστέκονται και αποφασίζουν να πολεμήσουν στο όνομα της ελευθερίας ακόμη κι όταν όλα δείχνουν πως δεν υπάρχει πια καμμιά ελπίδα. Έτσι και στην περίπτωσή μας τρεις γενναίοι Σαμιώτες οινοπαραγωγοί "τόλμησαν" να αμφισβητήσουν το νόμο, τη συλλογικότητα με την κρατική προστασία που της παρέχει η εκάστοτε ηγεσία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και αφού το κράτος τούς αρνήθηκε το δικαίωμα να παράγουν μοσχάτο Σάμου προσέφυγαν στη Δικαιοσύνη για να προστατεύσει την αυτονόητη για τον 21ο αιώνα ελευθερία τους να μη συνεταιρίζονται αναγκαστικά και να επιχειρούν ελεύθερα. 

Τα ελληνικά δικαστήρια, όπως ήταν αναμενόμενο δεν τους δικαίωσαν. Το ΣτΕ απέρριψε την προσφυγή τους με ισχυρή ωστόσο μειοψηφία υπέρ της ελευθερίας. 

Μετά από υπερδεκαετή δικαστική ταλαιπωρία στο ΕΔΔΑ τελικά δικαιώθηκαν πανηγυρικά. 

Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου πέρασε στα ψιλά κάποιων νομικών περιοδικών. Η κυβέρνηση Τσίπρα βεβαίως δεν τόλμησε να καταργήσει τον προκατοχικό νόμο 6085/1934 αλλά η απόφαση του ΕΔΔΑ κατέστησε ανίσχυρες τις επίμαχες διατάξεις του και άνοιξε το δρόμο σε χιλιάδες παραγωγούς σε όλη την Ελλάδα να αμφισβητήσουν ευθέως το με φροντίδι του κράτους ελεεινό καθεστώς ομηρίας των αναγκαστικών αγροτικών συνεταιρισμών.