ΠΕΡΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ: Δυσβάστακτη φορολογία και υπογεννητικότητα (A΄)*

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Εσωτερικών ο πληθυσμός της χώρας γερνά επικίνδυνα. Τα τελευταία χρόνια οι θάνατοι είναι περισσότεροι από τις γεννήσεις. Η υπογεννητικότητα και η γήρανση του πληθυσμού αναμένεται να οδηγήσουν μέχρι το 2050 σε μείωση κάτω από τα 10 εκατομμύρια τον πληθυσμό της Ελλάδας, με αρνητικές επιπτώσεις τόσο στο ασφαλιστικό σύστημα όσο και στην άμυνα και την ασφάλεια της χώρας.

Με ζητήματα όπως η υπογεννητικότητα συνηθίζουν να ασχολούνται κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί ανθρωπολόγοι, πολιτικοί επιστήμονες, θεωρητικοί του πολέμου, νομικοί, εκπρόσωποι των διαφόρων θρησκειών. Στο Ελληνικό Σύνταγμα ορίζεται μάλιστα με στόμφο ότι «Ο σχεδιασμός και η εφαρμογή της δημογραφικής πολιτικής, καθώς και η λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων αποτελεί υποχρέωση του Κράτους».

Όμως πόσο ικανό είναι το κράτος να λύσει το δημογραφικό πρόβλημα; Οι οικονομολόγοι ίσως είναι αρμοδιότεροι να δώσουν ικανοποιητικές απαντήσεις σε τέτοιου είδους προβλήματα. Και μάλιστα από τους οικονομολόγους, οι οικονομολόγοι «του ανθρώπινου κεφαλαίου» είναι περισσότερο σε θέση να εξηγήσουν την ιδιαίτερα αρνητική επίδραση που ασκεί ο κρατικός παρεμβατισμός στις αλλαγές προτίμησης ατόμων και οικογενειών. Οι οικονομολόγοι του ανθρώπινου κεφαλαίου μελετούν την παραγωγή, αποταμίευση και τις καταναλωτικές συνήθειες των οικογενειών όχι με βάση το σημερινό εισόδημά τους, αλλά με το προσδοκώμενο μελλοντικό εισόδημα στη διάρκεια ενός κύκλου ζωής. Η υψηλή φορολογία στο εισόδημα και στην περιουσία, σε συνδυασμό με την αβεβαιότητα που δημιουργεί η διαρκής αλλαγή των κανόνων από το κράτος, επηρεάζουν αρνητικά τη συμπεριφορά των ατόμων που επιθυμούν να δημιουργήσουν οικογένεια ή των οικογενειών που προγραμματίζουν πόσα παιδιά θα αποκτήσουν. Όσο περισσότερο απομυζά το κράτος το οικογενειακό εισόδημα τόσο περισσότερο μειώνει τα κίνητρα δημιουργίας μεγάλων οικογενειών.

Η εθελοντική ατεκνία είναι μια από τις σημαντικότερες συνέπειες της κρατικής παρέμβασης. Όπως εξηγεί ο Γκάρυ Μπέκερ, η απόφαση μιας οικογένειας να αποκτήσει παιδιά λαμβάνει πάντοτε υπ’ όψιν της τη μελλοντική εξέλιξη του κόστους ενός παιδιού για την οικογένεια. Η πρόβλεψη για μελλοντική μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος και η αύξηση των δαπανών για την ανατροφή, την εκπαίδευση κ.λπ. του παιδιού οδηγεί σε κάμψη των γεννήσεων και μείωση του μέσου όρου των μελών της οικογένειας.

Επομένως το υπερτροφικό κράτος δεν αποτελεί λύση, αλλά το σημαντικότερο μέρος του δημογραφικού προβλήματος.

* Δημοσιεύθηκε στο Φιλελεύθερο στις 4 Δεκεμβρίου 2017.

Το δικαίωμα επιλογής στην εκπαίδευση.

Η ομιλία μου στην εκδήλωση του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών Μάρκος Δραγούμης (ΚΕΦΙΜ), την Τετάρτη 29 Νοεμβρίου 2017 με τίτλο "Το δικαίωμα επιλογής στην εκπαίδευση". 

Η εκδήλωση είχε ως αντικείμενο την πολύ ενδιαφέρουσα πρόταση νόμου για την αυτονομία των σχολείων που καταρτίστηκε υπό την αιγίδα του ΚΕΦΙΜ και του ELF.

ΠΕΡΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ: Αδάμ και Εύα*

Στην ταινία “Absolutely Anything” εξωγήινα όντα δίνουν στον πρωταγωνιστή Σάιμον Πεγκ υπερφυσικές δυνάμεις να πραγματοποιεί κάθε επιθυμία του. Ας έρθουμε στη θέση του. Σου δόθηκαν υπερφυσικές δυνάμεις και μπορείς να πραγματοποιήσεις τα πιο τρελά σου όνειρα. Μπορείς να ανακαλύψεις το φάρμακο για τον καρκίνο, να γίνεις Μέγας Αλέξανδρος, διάσημος συγγραφέας, να αποκτήσεις αμύθητα πλούτη. Μοιάζει συναρπαστικό αλλά για πόσο καιρό; Εάν το καλοσκεφτείτε δεν είναι...

Την ώρα που κάποιος πεθαίνει, φαντάζεται ότι βρίσκεται στο κατάμεστο Γουέμπλεϊ αγωνιζόμενος στον τελικό του Τσάμπιονς Λιγκ με τα χρώματα της αγαπημένης του ομάδας. Σε όλη του τη ζωή υπήρξε το μεγάλο του όνειρο. Ο διαιτητής σφυρίζει την έναρξη του αγώνα και μόλις στο δεύτερο λεπτό από μια προωθημένη μεταβίβαση εξαπολύει έναν «κεραυνό». Η μπάλα καταλήγει στα δίχτυα. Θεατές, προπονητής και συμπαίκτες τον αποθεώνουν. Πέντε λεπτά αργότερα με ανάποδο ψαλίδι έξω από τη μεγάλη περιοχή επιτυγχάνει δεύτερο γκολ. Σε λίγο επιτυγχάνει τρίτο τέρμα από απόσταση 40 μέτρων. Γονατίζει και ευχαριστεί το Θεό. Πριν συμπληρωθεί το ημίχρονο έχει πετύχει γκολ από όπου κι αν επιχείρησε. Μια σκέψη τον απασχολεί... Αποφασίζει να επιχειρήσει να σουτάρει με τακουνάκι από ...το κέντρο. Η μπάλα καταλήγει και πάλι στα δίχτυα. Κάθε φορά που αυξάνει το επίπεδο δυσκολίας το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο, σκοράρει. Τότε αρχίζει να συνειδητοποιεί ότι δεν βρίσκεται στον Παράδεισο...

Τι σχέση έχουν όλα αυτά με τον φιλελευθερισμό; Μεγάλη. Οι φιλελεύθερες ιδέες είναι η μόνες που ανακαλύπτουν και ξεκαθαρίζουν τους κανόνες της ζωής. Η ζωή είναι γεμάτη από καλά και κακά νέα, από επιτυχίες και αποτυχίες. Για δεκαετίες πολιτικοί, διανοούμενοι κ.λπ. προσπαθούν να συσκοτίσουν τα πράγματα υποστηρίζοντας ότι οι άνθρωποι δεν είναι υπεύθυνοι των επιλογών τους αλλά θύματα που χρειάζονται την κρατική κηδεμονία. Το κράτος –γι’ αυτούς‒ πρέπει να απαγορεύσει τα ανθρώπινα πάθη, τη βία, την απληστία κ.ο.κ. Δικαιολογούνται όμως παρεμβάσεις που περιορίζουν την ελευθερία μας για το καλό μας, στηριγμένες σε νομοτέλειες που καταρρίπτουν την αυτονομία και την αυτοδιάθεσή μας;

Αν για κάτι αξίζει το παραμύθι του Αδάμ και της Εύας είναι για την θαυμαστή ανυπακοή τους στη θεία κηδεμονία και την επιλογή τους να μείνουν στην αληθινή ζωή αντί της αιώνιας εφιαλτικής ευδαιμονίας.

* Δημοσιεύθηκε στο Φιλελεύθερο την Παρασκευή 1 Δεκεμβρίου 2017.

ΠΕΡΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ: Η καμπύλη της ανάπτυξης*

Το 1974, ο καθηγητής των οικονομικών Άρθουρ Λάφερ στη διάρκεια ενός δείπνου με τους στενούς συνεργάτες του προέδρου Φορντ, Ντόναλντ Ράμσφελντ και Ντικ Τσένι, σε μια χαρτοπετσέτα εξήγησε στους ομοτράπεζούς του, με κατανοητό για την περίσταση τρόπο, την ομώνυμη καμπύλη του, αναπαριστώντας τη σχέση μεταξύ φορολογικών συντελεστών και φορολογικών εσόδων. Όταν το κράτος αυξάνει τους φορολογικούς συντελεστές του ‒από κάποιο ποσοστό και πάνω‒ δεν αποκομίζει αντίστοιχα έσοδα. Τουναντίον τα έσοδά του μειώνονται. Οι περισσότεροι φορολογούμενοι (φυσικά πρόσωπα και επιχειρήσεις) δεν έχουν κίνητρο ν’ αυξήσουν το εισόδημά τους και τις παραγωγικές επενδύσεις τους, όσοι έχουν τη δυνατότητα αλλάζουν φορολογική έδρα, κι άλλοι αναζητούν νόμιμους τρόπους να μην πληρώνουν φόρους και κάποιοι απλώς φοροδιαφεύγουν. Αντιθέτως, η μείωση των φόρων ενισχύει τα κίνητρα των ατόμων να εντείνουν την επαγγελματική τους προσπάθεια με αποτέλεσμα να αυξάνονται το εγχώριο προϊόν, η ιδιωτική αποταμίευση και τα δημόσια έσοδα.

Η συνέχεια δικαίωσε το Λάφερ. Από τους πρώτους μήνες της προεδρίας Ρήγκαν οι ΗΠΑ μείωσαν τον ανώτατο φορολογικό συντελεστή από 70% σε 28%. Ο ανώτατος φορολογικός συντελεστής εφαρμοζόταν το 1980 σε εισοδήματα άνω των διακοσίων χιλιάδων δολαρίων. Τον πρώτο χρόνο οι αντιδράσεις των υποστηρικτών των υψηλών φορολογικών συντελεστών ήταν έντονες. Στο τέλος της θητείας του πιο επιτυχημένου προέδρου της σύγχρονης ιστορίας των ΗΠΑ, ο αριθμός των φορολογουμένων που δήλωναν εισόδημα άνω των διακοσίων χιλιάδων είχε επταπλασιασθεί και τα φορολογικά έσοδα αντιστοίχως από 19 δισ. δολάρια το 1980 έφθασαν τα 100 δισ. δολάρια το 1988. Σήμερα στις ΗΠΑ θα θεωρούνταν τρελός κάποιος που θα ζητούσε αύξηση του ανώτατου συντελεστή της φορολογίας στα επίπεδα του 1980. Μάλιστα ο νέος υπουργός Οικονομικών Στίβεν Μνούσιν, με σκοπό την τόνωση της μικρομεσαίας και ατομικής επιχειρηματικότητας, προωθεί τη δραστική μείωση του ανώτατου συντελεστή από 39,6% στο μικρότερο κατά το δημοσιονομικά δυνατόν ποσοστό.

Από τη δεκαετία του ’80 μέχρι σήμερα η πολιτική της χαμηλής φορολογίας έχει ακολουθηθεί από τις περισσότερες χώρες, όταν έγινε πλέον συνείδηση, ότι η αυξημένη φορολογία αφαιμάσσει την οικονομία από τα κεφάλαια που χρειάζεται για να αναπτυχθεί, αποτελεί εμπόδιο στην προσέλκυση ξένων επενδύσεων και λειτουργεί ως έμμεση επιδότηση της οικονομίας εκείνων των χωρών που επιλέγουν μειωμένους φορολογικούς συντελεστές.

*Δημοσιεύθηκε στο Φιλελεύθερο στις 30 Νοεμβρίου 2017