ΠΕΡΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ: Δυσβάστακτη φορολογία και υπογεννητικότητα (Β΄) *

Υποστηρίξαμε ότι το κράτος αφαιρώντας με τις πάσης φύσεως παρεμβάσεις του το μεγαλύτερο μέρος του οικογενειακού εισοδήματος μειώνει τα κίνητρα δημιουργίας οικογενειών.

Όταν ακούμε τον όρο οικογενειακή επιχείρηση φέρνουμε στη σκέψη μας σχεδόν πάντοτε μια τυπική επιχείρηση υπό τον έλεγχο μιας οικογένειας. Στην πραγματικότητα όμως η κάθε οικογένεια είναι μια επιχείρηση. Όπως εξηγούν οι οικονομολόγοι του ανθρωπίνου κεφαλαίου, η οικογένεια δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια μονάδα παραγωγής, όπως ακριβώς και η επιχείρηση. Οι δύο σύζυγοι-εταίροι της οικογένειας συνδέονται, όπως και οι εταίροι μιας επιχείρησης, με ένα καταστατικό αορίστου διαρκείας. Σ’ αυτό τις περισσότερες φορές ατύπως έχουν συμφωνήσει από κοινού τους γενικούς όρους με τους οποίους θα αντιμετωπίζουν τις αμέτρητες συναλλαγές και τις κάθε είδους συνθήκες της καθημερινής ζωής. Όπως και στην επιχείρηση, υπάρχει καταμερισμός εργασιών και αρμοδιοτήτων. Κάθε σύζυγος προσπαθεί να μεγιστοποιήσει τη συνεισφορά του με το να ειδικεύεται εκεί που η παραγωγικότητά του είναι μεγαλύτερη. Το κεφάλαιο της οικογένειας αποτελείται από εισφορές των συζύγων της σε χρήμα και σε είδος. Kάθε σύζυγος επιδιώκει την κοινή συμβίωση, εκτός των άλλων, και για να αποφύγει τον κίνδυνο να απολέσει τη συμμετοχή στους πόρους του συζύγου του, και το κεφάλαιο γνώσης που έχουν δημιουργήσει από κοινού και αποτελεί το κοινό προϊόν της οικογενειακής παραγωγής. Ακόμη, οι σύζυγοι-εταίροι διανέμουν μεταξύ τους τα κέρδη αυτής της παραγωγής. Από ουσιαστική άποψη μια οικογένεια μπορεί να πτωχεύσει ή να λυθεί, όπως η κάθε επιχείρηση. Τέλος, οι σύζυγοι μοιράζονται τα οικογενειακά έξοδα, τα οποία λόγω του περιορισμένου μεγέθους της οικογένειας σε σχέση με την επιχείρηση, της έλλειψης αυστηρού ρυθμιστικού πλαισίου, της στενής σχέσης εμπιστοσύνης των δύο εταίρων, είναι σαφώς λιγότερα.

Εφόσον η οικογένεια είναι και οικονομικός θεσμός, τότε οι δαπάνες της καθορίζουν τον ευρύτερο μελλοντικό προγραμματισμό της, στον οποίον περιλαμβάνεται και μια θεμελιώδης απόφαση για το πόσα παιδιά θα αποκτήσουν οι σύζυγοι-συνέταιροι. Η επίδραση των φόρων στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό γεννήσεων των οικογενειών είναι καθοριστική. Οι φόροι στο συνολικό εισόδημα της οικογένειας περιορίζουν το οικονομικό κέρδος των συζύγων από τον γάμο. Έτσι εξηγείται  λοιπόν η μείωση των γεννήσεων και σε κάποιο βαθμό η αύξηση του αριθμού των διαζυγίων.

* Δημοσιεύθηκε στο Φιλελεύθερο στις 5 Δεκεμβρίου 2017.

ΠΕΡΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ: Δυσβάστακτη φορολογία και υπογεννητικότητα (A΄)*

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Εσωτερικών ο πληθυσμός της χώρας γερνά επικίνδυνα. Τα τελευταία χρόνια οι θάνατοι είναι περισσότεροι από τις γεννήσεις. Η υπογεννητικότητα και η γήρανση του πληθυσμού αναμένεται να οδηγήσουν μέχρι το 2050 σε μείωση κάτω από τα 10 εκατομμύρια τον πληθυσμό της Ελλάδας, με αρνητικές επιπτώσεις τόσο στο ασφαλιστικό σύστημα όσο και στην άμυνα και την ασφάλεια της χώρας.

Με ζητήματα όπως η υπογεννητικότητα συνηθίζουν να ασχολούνται κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί ανθρωπολόγοι, πολιτικοί επιστήμονες, θεωρητικοί του πολέμου, νομικοί, εκπρόσωποι των διαφόρων θρησκειών. Στο Ελληνικό Σύνταγμα ορίζεται μάλιστα με στόμφο ότι «Ο σχεδιασμός και η εφαρμογή της δημογραφικής πολιτικής, καθώς και η λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων αποτελεί υποχρέωση του Κράτους».

Όμως πόσο ικανό είναι το κράτος να λύσει το δημογραφικό πρόβλημα; Οι οικονομολόγοι ίσως είναι αρμοδιότεροι να δώσουν ικανοποιητικές απαντήσεις σε τέτοιου είδους προβλήματα. Και μάλιστα από τους οικονομολόγους, οι οικονομολόγοι «του ανθρώπινου κεφαλαίου» είναι περισσότερο σε θέση να εξηγήσουν την ιδιαίτερα αρνητική επίδραση που ασκεί ο κρατικός παρεμβατισμός στις αλλαγές προτίμησης ατόμων και οικογενειών. Οι οικονομολόγοι του ανθρώπινου κεφαλαίου μελετούν την παραγωγή, αποταμίευση και τις καταναλωτικές συνήθειες των οικογενειών όχι με βάση το σημερινό εισόδημά τους, αλλά με το προσδοκώμενο μελλοντικό εισόδημα στη διάρκεια ενός κύκλου ζωής. Η υψηλή φορολογία στο εισόδημα και στην περιουσία, σε συνδυασμό με την αβεβαιότητα που δημιουργεί η διαρκής αλλαγή των κανόνων από το κράτος, επηρεάζουν αρνητικά τη συμπεριφορά των ατόμων που επιθυμούν να δημιουργήσουν οικογένεια ή των οικογενειών που προγραμματίζουν πόσα παιδιά θα αποκτήσουν. Όσο περισσότερο απομυζά το κράτος το οικογενειακό εισόδημα τόσο περισσότερο μειώνει τα κίνητρα δημιουργίας μεγάλων οικογενειών.

Η εθελοντική ατεκνία είναι μια από τις σημαντικότερες συνέπειες της κρατικής παρέμβασης. Όπως εξηγεί ο Γκάρυ Μπέκερ, η απόφαση μιας οικογένειας να αποκτήσει παιδιά λαμβάνει πάντοτε υπ’ όψιν της τη μελλοντική εξέλιξη του κόστους ενός παιδιού για την οικογένεια. Η πρόβλεψη για μελλοντική μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος και η αύξηση των δαπανών για την ανατροφή, την εκπαίδευση κ.λπ. του παιδιού οδηγεί σε κάμψη των γεννήσεων και μείωση του μέσου όρου των μελών της οικογένειας.

Επομένως το υπερτροφικό κράτος δεν αποτελεί λύση, αλλά το σημαντικότερο μέρος του δημογραφικού προβλήματος.

* Δημοσιεύθηκε στο Φιλελεύθερο στις 4 Δεκεμβρίου 2017.

Το δικαίωμα επιλογής στην εκπαίδευση.

Η ομιλία μου στην εκδήλωση του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών Μάρκος Δραγούμης (ΚΕΦΙΜ), την Τετάρτη 29 Νοεμβρίου 2017 με τίτλο "Το δικαίωμα επιλογής στην εκπαίδευση". 

Η εκδήλωση είχε ως αντικείμενο την πολύ ενδιαφέρουσα πρόταση νόμου για την αυτονομία των σχολείων που καταρτίστηκε υπό την αιγίδα του ΚΕΦΙΜ και του ELF.

ΠΕΡΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ: Αδάμ και Εύα*

Στην ταινία “Absolutely Anything” εξωγήινα όντα δίνουν στον πρωταγωνιστή Σάιμον Πεγκ υπερφυσικές δυνάμεις να πραγματοποιεί κάθε επιθυμία του. Ας έρθουμε στη θέση του. Σου δόθηκαν υπερφυσικές δυνάμεις και μπορείς να πραγματοποιήσεις τα πιο τρελά σου όνειρα. Μπορείς να ανακαλύψεις το φάρμακο για τον καρκίνο, να γίνεις Μέγας Αλέξανδρος, διάσημος συγγραφέας, να αποκτήσεις αμύθητα πλούτη. Μοιάζει συναρπαστικό αλλά για πόσο καιρό; Εάν το καλοσκεφτείτε δεν είναι...

Την ώρα που κάποιος πεθαίνει, φαντάζεται ότι βρίσκεται στο κατάμεστο Γουέμπλεϊ αγωνιζόμενος στον τελικό του Τσάμπιονς Λιγκ με τα χρώματα της αγαπημένης του ομάδας. Σε όλη του τη ζωή υπήρξε το μεγάλο του όνειρο. Ο διαιτητής σφυρίζει την έναρξη του αγώνα και μόλις στο δεύτερο λεπτό από μια προωθημένη μεταβίβαση εξαπολύει έναν «κεραυνό». Η μπάλα καταλήγει στα δίχτυα. Θεατές, προπονητής και συμπαίκτες τον αποθεώνουν. Πέντε λεπτά αργότερα με ανάποδο ψαλίδι έξω από τη μεγάλη περιοχή επιτυγχάνει δεύτερο γκολ. Σε λίγο επιτυγχάνει τρίτο τέρμα από απόσταση 40 μέτρων. Γονατίζει και ευχαριστεί το Θεό. Πριν συμπληρωθεί το ημίχρονο έχει πετύχει γκολ από όπου κι αν επιχείρησε. Μια σκέψη τον απασχολεί... Αποφασίζει να επιχειρήσει να σουτάρει με τακουνάκι από ...το κέντρο. Η μπάλα καταλήγει και πάλι στα δίχτυα. Κάθε φορά που αυξάνει το επίπεδο δυσκολίας το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο, σκοράρει. Τότε αρχίζει να συνειδητοποιεί ότι δεν βρίσκεται στον Παράδεισο...

Τι σχέση έχουν όλα αυτά με τον φιλελευθερισμό; Μεγάλη. Οι φιλελεύθερες ιδέες είναι η μόνες που ανακαλύπτουν και ξεκαθαρίζουν τους κανόνες της ζωής. Η ζωή είναι γεμάτη από καλά και κακά νέα, από επιτυχίες και αποτυχίες. Για δεκαετίες πολιτικοί, διανοούμενοι κ.λπ. προσπαθούν να συσκοτίσουν τα πράγματα υποστηρίζοντας ότι οι άνθρωποι δεν είναι υπεύθυνοι των επιλογών τους αλλά θύματα που χρειάζονται την κρατική κηδεμονία. Το κράτος –γι’ αυτούς‒ πρέπει να απαγορεύσει τα ανθρώπινα πάθη, τη βία, την απληστία κ.ο.κ. Δικαιολογούνται όμως παρεμβάσεις που περιορίζουν την ελευθερία μας για το καλό μας, στηριγμένες σε νομοτέλειες που καταρρίπτουν την αυτονομία και την αυτοδιάθεσή μας;

Αν για κάτι αξίζει το παραμύθι του Αδάμ και της Εύας είναι για την θαυμαστή ανυπακοή τους στη θεία κηδεμονία και την επιλογή τους να μείνουν στην αληθινή ζωή αντί της αιώνιας εφιαλτικής ευδαιμονίας.

* Δημοσιεύθηκε στο Φιλελεύθερο την Παρασκευή 1 Δεκεμβρίου 2017.