Νέοι εργαζόμενοι εβδομηντάρηδες*

Στην ταινία «Ο Αρχάριος» («Τhe Intern») ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο προσλαμβάνεται στα εβδομήντα του ως μαθητευόμενος εργαζόμενος μιας εταιρείας πωλήσεων μέσω διαδικτύου με επικεφαλής τη δυναμική και πανέμορφη τριαντάρα Αν Χάθαγουεϊ. Μολονότι ο ήρωας του έργου υστερεί εμφανώς σε ψηφιακές δεξιότητες (δεν είναι σε θέση να φτιάξει μόνος του ούτε καν τον προσωπικό λογαριασμό του στο facebook) εντούτοις επιδεικνύει διαπροσωπικές δεξιότητες (σύνεση, οξυδέρκεια, αβρότητα κ.ο.κ.) και ικανότητα συνεργασίας με τους κατά πολύ νεότερούς του συναδέλφους που τον καθιστούν σε ελάχιστο χρόνο απολύτως απαραίτητο για την επιχείρηση.

Πρόκειται μήπως για κάποιο φανταστικό σενάριο ή έστω για την εξαίρεση στον κανόνα; Κάθε άλλο. Η οικονομική ελευθερία προκάλεσε ραγδαίες επιστημονικές και τεχνολογικές αλλαγές που με τη σειρά τους οδήγησαν σε μεγάλη αύξηση του προσδόκιμου της ζωής και ταυτόχρονα σε βελτίωση της υγείας και της ποιότητας της ζωής των ηλικιωμένων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, το έτος 2080 το 30% του πληθυσμού της ΕΕ θα είναι άνω των 65 ετών από 18,5% που ήταν το 2014. Μια από τις άμεσες συνέπειες της ενεργού γήρανσης του πληθυσμού είναι η μεγάλη επιμήκυνση του εργασιακού βίου των ανθρώπων. Στο πολύ κοντινό μέλλον τέσσερις γενιές θα συνυπάρχουν στην αγορά εργασίας. Κάθε μια από αυτές θα έχει τα δικά της συγκριτικά πλεονεκτήματα. Η αύξηση της διάρκειας της επαγγελματικής ζωής των ανθρώπων προϋποθέτει ωστόσο την ανανέωση και συνεχή βελτίωση των δεξιοτήτων τους. Κρίσιμη θα αποδειχθεί η συμμετοχή των εργαζομένων σε προγράμματα δια βίου μάθησης (συμπεριλαμβανομένης και της αυτοεκπαίδευσης).

Από τα πλέον πρόσφατα στοιχεία της Eurostat το 2016, το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 25 έως 64 ετών στην ΕΕ που συμμετείχαν στην δια βίου μάθηση ήταν 10,8%, υψηλότερο κατά 1,6 ποσοστιαίες μονάδες από το 2011. Οι χώρες που ανέφεραν τα υψηλότερα ποσοστά ήταν: Σουηδία (29,6%), Δανία (27,7%),  Φινλανδία (26,4%) και Ισλανδία (24,7%), Κάτω Χώρες (18,8%), Γαλλία (18,8%), Λουξεμβούργο (16,8%) και Εσθονία (15,7%). Για την Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μόλις 4%. Ένα επιπλέον αρνητικό εύρημα για την Ελλάδα είναι ότι η συμμετοχή στην δια βίου μάθηση είναι ιδιαίτερα χαμηλή στα άτομα της τρίτης ηλικίας.

Ποιος εγγυάται όμως ότι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία θα έχουν στο μέλλον  εργασία; Φαίνεται πως το «αόρατο χέρι» της αγοράς φροντίζει για την ανανέωση και βελτίωση του ανθρωπίνου κεφαλαίου των εργαζομένων καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον. Έτσι, από τα επίσημα στοιχεία προκύπτει σημαντική αύξηση της απασχόλησης στην ΕΕ σε άτομα ηλικίας από 55 έως 64 ετών. Πιο συγκεκριμένα το ποσοστό των εργαζομένων από 55 έως 64 σε σχέση με τον πληθυσμό των ατόμων αυτής της ηλικίας αυξήθηκε από 42,2% το 2005 σε 57,1% το 2017. Αντιθέτως στην Ελλάδα το ποσοστό από 42% το 2005 περιορίστηκε στο 38,3% το 2017. Σε χώρες μάλιστα που προχώρησαν παράλληλα και σε μεταρρυθμίσεις των συνταξιοδοτικών συστημάτων τους (εισαγωγή κεφαλαιοποιητικού πυλώνα, αντικίνητρα πρόωρης συνταξιοδότησης κ.λπ.) η αύξηση της απασχόλησης των μεγαλύτερων σε ηλικία εργαζομένων υπήρξε μεγάλη. 

Το μέλλον δεν είναι λοιπόν ζοφερό για τους μεγαλύτερους σε ηλικία εργαζόμενους.

Ένα μεγαλύτερο σκάνδαλο*

Θα συμφωνήσουμε όλοι, ότι η διαλεύκανση κάθε σκανδάλου πρέπει να προχωρήσει προκειμένου να απαλλαγεί η ελληνική κοινωνία από πολιτικούς και επιχειρηματίες που υπονομεύουν τη δημοκρατία. Η ατιμωρησία της διαφθοράς τρέφει τον ολοκληρωτισμό.

Σήμερα όμως το θέμα μας αφορά ένα άλλο σκάνδαλο που κατά σύμπτωση είναι πολύ μεγαλύτερο σε μέγεθος από όλα τα άλλα σκάνδαλα μαζί. Τούτο το σκάνδαλο δεν αφορά ένα μικρό κύκλο διεφθαρμένων πολιτικών και κρατικών υπαλλήλων, αλλά το μεγαλύτερο ποσοστό των πολιτικών και ένα μεγάλο ποσοστό των δημοσίων υπαλλήλων. Δεν λέγεται καν «σκάνδαλο», αλλά διορισμός στο Δημόσιο χωρίς αξιοκρατικά κριτήρια μέσω κομματικών ή πελατειακών δικτύων. Ας το αναλύσουμε με αριθμούς:

Α. Σε μια περίοδο τριάντα οκτώ ετών (1980-2018) το Πρόγραμμα των Δημοσίων Επενδύσεων δεν ξεπέρασε συνολικά τα 200 δισ. ευρώ. Έστω ότι τα πάσης φύσεως σκάνδαλα καλύπτουν το θηριώδες 5% αυτού του ποσού (υπήρξαν πολιτικοί με αυτό το προσωνύμιο). Το αποτέλεσμα είναι 10 δισ. ευρώ!

Ας δεχθούμε επίσης αυθαίρετα, για την οικονομία της συζήτησης, ότι όλες οι υποθέσεις διαφθοράς και μικροδιαφθοράς στο Δημόσιο ανέρχονται σε άλλα 20 δισ. ευρώ. Σύνολο 30 δισ. ευρώ. Έστω επίσης ότι όλοι όσοι έβαλαν το δάχτυλο στο βάζο με το μέλι έλαβαν 1 εκατομμύριο ευρώ κατά μέσο όρο. Σε μια περίοδο 38 ετών οι διεφθαρμένοι κάθε είδους αγγίζουν τις 30.000.

Β. Το 2018 η δαπάνη μισθοδοσίας του Δημοσίου ανέρχεται σε 17 δισ. ευρώ. Ο αριθμός των δημοσίων υπαλλήλων υπολογίζεται σε 700.000 περίπου. Συνεπώς, ο μέσος ακαθάριστος μισθός ενός απασχολούμενου στο Δημόσιο το 2013 κυμαίνεται περίπου σε 24 χιλ. ευρώ.

Οι υπάλληλοι του κράτους και του ευρύτερου δημόσιου τομέα την τελευταία τριακονταετία εργάστηκαν σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία πριν συνταξιοδοτηθούν κατά μέσο όρο περίπου 25 χρόνια ο καθένας. Εάν λοιπόν κάποιος προσλήφθηκε στο Δημόσιο σε ηλικία είκοσι πέντε ετών, συνταξιοδοτήθηκε στα πενήντα του, θα λαμβάνει σύνταξη για τριάντα πέντε τουλάχιστον χρόνια. Η συνταξιοδοτική δαπάνη του προϋπολογισμού για 450.000 περίπου συνταξιούχους δημοσίους υπαλλήλους ήταν 6,3 δισ. ευρώ το 2017, δηλαδή περίπου 14.000 ευρώ ανά συνταξιούχο.

Σε σημερινές τιμές λοιπόν ένας δημόσιος υπάλληλος κόστισε στο κράτος κατ’ ελάχιστον τα ακόλουθα ποσά: (α) Κατά τον εργάσιμο βίο του (25x24.000=) 600.000 ευρώ, (β) κατά το διάστημα του συντάξιμου βίου του εισέπραξε (35x14.000=) 490.000 ευρώ. Συνολικά δηλαδή έλαβε τουλάχιστον 1.090.000 ευρώ. 

Το 1980 είχαμε περίπου 400.000 δημοσίους υπαλλήλους ενώ το 2009 (όταν ξεκίνησε η κρίση) ο αριθμός τους ξεπερνούσε το 1.000.000. Από αυτούς τουλάχιστον 300.000 ήταν απολύτως περιττοί. Τους επέβαλε ένα άρρωστο πελατειακό σύστημα για να μπορεί να διαιωνίζει και επεκτείνει την κυριαρχία του.

Αυτοί σύμφωνα με τους παραπάνω συντηρητικούς υπολογισμούς στοίχισαν στην οικονομία (300.000 x 1.090.000=) 327 δισ. ευρώ. Όσο δηλαδή είναι σήμερα το δημόσιο χρέος της χώρας ή 10 φορές τουλάχιστον το κόστος ολόκληρης της διαφθοράς και της μίζας.

Αυτό το συλλογικό διαχρονικό σκάνδαλο των ρουσφετολογικών προσλήψεων μοιάζει να μην ενοχλεί κανέναν και περνά απαρατήρητο κάτω από τα πέπλα της κοινωνικής συν(εν)οχής.

* Δημοσιεύθηκε στον Φιλελεύθερο στις 2 Νοεμβρίου 2018 με τίτλο "Ρουσφετολογικές προσλήψεις".

Συνεντεύξεις για εκπαιδευτικά θέματα

Δύο συνεντεύξεις σχετικές τα συμπεράσματα της μελέτης του ΚΕΦίΜ "Παιδεία: Τι πληρώνουν οι Έλληνες;"

H συνέντευξή μου στις  4 Οκτωβρίου 2018 στη  Χριστίνα Βίδου στο ραδιόφωνο του ΣΚΑΪ 

http://www.skai.gr/player/radio/?mmid=312098

και

η συνέντευξή μου στις  5 Οκτωβρίου 2018 στον Μάνο Νιφλή στο ραδιόφωνο του RealFM 97,8

http://www.real.gr/synenteukseis/arthro/-499127/?utm_source=dlvr.it&utm_medium=facebook&utm_campaign=real.gr

Πιστοποιητικά εναντίον ελευθερίας*

Eίναι γνωστό ότι η γραφειοκρατία κοστίζει ακριβά σε πολίτες και επιχειρήσεις και διαβρώνει τους θεσμούς του κράτους δικαίου. Σε κανέναν δεν αρέσει και όλοι στις σχετικές συζητήσεις καταφέρονται εναντίον της. Ο Λούντβιχ Φον Μίζες ήδη από το 1944 στο ομώνυμο βιβλίο του εξήγησε την καταστροφική για τη δημοκρατία και την οικονομία επίδραση της γραφειοκρατίας. Όταν όμως η συζήτηση επικεντρώνεται σε κάποιο ειδικό θέμα αρκετοί είναι αυτοί που επιχειρούν να δικαιολογήσουν τα εμπόδια που θέτει η γραφειοκρατία στην ελεύθερη δράση των πολιτών, χρησιμοποιώντας διάφορες προφάσεις ή δικαιολογίες. Η υπεράσπιση της γραφειοκρατίας μπορεί εύκολα να εξηγηθεί. Δεν πρέπει ποτέ να ξεχνούμε άλλωστε, ότι πίσω από κάθε ανεξήγητη με τους κανόνες της λογικής διοικητική διαδικασία είναι καλά κρυμμένο ένα ειδικό συμφέρον μιας καλά οργανωμένης συντεχνίας (μηχανικών, δικηγόρων, συμβολαιογράφων, ασφαλισμένων στο τάδε ή δείνα ευγενές ταμείο κ.λπ.).

Ας πάρουμε λ.χ. το παράδειγμα της μεταβίβασης ακινήτων.

Για μια απλή μεταβίβαση ενός διαμερίσματος πολυκατοικίας απαιτούνται τα εξής πιστοποιητικά: Αποδεικτικό φορολογικής ενημερότητας, αποδεικτικό ασφαλιστικής ενημερότητας, πιστοποιητικό ΕΝΦΙΑ, πιστοποιητικό περί μη οφειλής ΤΑΠ σε Δήμους, βεβαίωση πολιτικού μηχανικού περί πολεοδομικής νομιμότητας, πιστοποιητικό ενεργειακού επιθεωρητή, πιστοποιητικό από την Εφορία ότι δεν οφείλεται φόρος κληρονομιάς ή δωρεάς (σε περίπτωση που το διαμέρισμα αποκτήθηκε μετά το 1995 από χαριστική αιτία), υπεύθυνη δήλωση ιδιοκτήτη περί πολεοδομικής νομιμότητας του μεταβιβαζόμενου διαμερίσματος, αντίγραφο οικοδομικής άδειας (εάν η οικοδομή είναι μετά το 1983), έγγραφο πολεοδομίας με σφραγίδα περαίωσης διαδικασίας ρύθμισης ακινήτου (ν. 3843/2010) ή βεβαίωση οριστικής υπαγωγής στους νόμους ν. 4178/2013 ή ν. 4495/2017 με τα σχέδια που τη συνοδεύουν (εάν στο διαμέρισμα υπήρχαν πολεοδομικές παραβάσεις που τακτοποιήθηκαν), πιστοποιητικό κτηματογραφούμενου ακινήτου (εάν υπάρχει Κτηματολόγιο). Σίγουρα κάτι θα μου διαφεύγει. Όλα τα παραπάνω έγγραφα απαιτούνται για να μπορεί να μεταβιβασθεί ένα διαμέρισμα πολυκατοικίας. Τα υποχρεωτικά από το νόμο απαιτούμενα πιστοποιητικά  φθάνουν τα είκοσι τρία (23) σε πιο πολύπλοκες μεταβιβάσεις ακινήτων. Οι πολίτες δυσφορούν με αυτή την κατάσταση αλλά δεν αντιδρούν. Στην παθητική αυτή στάση απέναντι στη γραφειοκρατία εντοπίζεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος κι αυτός δεν είναι τόσο οι δυσάρεστες οικονομικές επιπτώσεις της όσο η διαβρωτική δράση της στη ζωή των ανθρώπων και στους θεσμούς της πολιτείας. Με άλλα λόγια ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι ο εθισμός στη γραφειοκρατία και η αποδοχή της σαν κάποιο τάχα αναγκαίο κακό στη ζωή μας. Αυτή η αργή αλλά σταθερή προσαρμογή στον παραλογισμό της γραφειοκρατίας δεν είναι τίποτε άλλο παρά αργός, σταθερός και ανεπαίσθητος περιορισμός της προσωπικής μας ελευθερίας έως ότου πάψουμε να είμαστε ελεύθεροι. Κάθε επιπλέον πιστοποιητικό ή βεβαίωση, κάθε νέα διαδικασία, όσο ασήμαντο κι αν φαίνεται, συνιστά ταυτοχρόνως επέκταση του κράτους και περιορισμό της ελευθερίας μας.

Επιστρέφω στο παράδειγμα των ακινήτων. Τα παράλογα πιστοποιητικά για τη μεταβίβαση μιας γκαρσονιέρας στα Καμίνια ή μιας βίλας στο Ψυχικό, μπορεί να περνούν κάτω από τα ευαίσθητα “ραντάρ” των ανησυχιών των φιλελευθέρων, είναι όμως χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πώς η ελευθερία μας ημέρα με την ημέρα περιορίζεται χωρίς να είμαστε σε θέση να το αντιληφθούμε.

* Δημοσιεύθηκε στον Φιλελεύθερο στις 5/10/2018.