Εκπαίδευση: τι συμβαίνει στας ανατολικάς Ευρώπας*

Επισκεπτόμενος το μικρό δημόσιο Πανεπιστήμιο του Πιτέστι στη Ρουμανία εντυπωσιάζεσαι από το γεγονός ότι, όπου και να στρέψεις το βλέμμα σου υπάρχουν διαφημίσεις της αυτοκινητοβιομηχανίας Renault. Με υπερηφάνεια οι εκπρόσωποι του Πανεπιστημίου σε ενημερώνουν, ότι πρόκειται για μια στρατηγική συνεργασία του Τμήματος Μηχανικών και Τεχνολογίας και της γαλλικής αυτοκινητοβιομηχανίας με σκοπό την προσαρμογή της εκπαιδευτικής διαδικασίας στις ανάγκες της οικονομίας και της βιομηχανίας. Αυτό θα επιτευχθεί μεταξύ άλλων με την εκπαίδευση των μηχανικών της εταιρείας από το πανεπιστήμιο, τη συμμετοχή της εταιρείας σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες των φοιτητών με συμπληρωματικά μαθήματα, τεχνικές επισκέψεις των τελευταίων στα εργοστάσια της εταιρείας, πρόγραμμα υποτροφιών της εταιρείας σε φοιτητές (υποστήριξη ακαδημαϊκής αριστείας από Renault), πρόγραμμα χορηγιών στο Πανεπιστήμιο, κοινή έρευνα για την ανάπτυξη της τεχνολογίας των αυτοκινήτων, ανάπτυξη νέων εκπαιδευτικών στρατηγικών κ.λπ. Το Πανεπιστήμιο διαφημίζει την προσπάθειά του, οι απόφοιτοί του να είναι εφοδιασμένοι με ανθρώπινο κεφάλαιο που θα τους επιτρέψει να διακριθούν σε οποιαδήποτε αγορά (τοπική, εθνική, διεθνή).

Γιατί όμως όλα αυτά δεν θα μπορούσαν να συμβούν στην Ελλάδα; Εδώ κάθε προσπάθεια διεθνοποίησης των ελληνικών πανεπιστημίων εμποδίζεται από τις ατέρμονες γραφειοκρατικές διαδικασίες που επιβάλλει το κανονιστικό πλαίσιο για την ανώτατη εκπαίδευση, την έλλειψη ουσιαστικής αυτονομίας των διοικήσεων των πανεπιστημίων, τις ιδεολογικές αγκυλώσεις πολλών παραγόντων της πανεπιστημιακής κοινότητας, ου μην αλλά και τις ορδές διαφόρων τρομοκρατικών ομάδων, οι οποίες δρουν ασύδοτα και σε αρκετά ΑΕΙ “αποφασίζουν, διατάσσουν και απαγορεύουν”.

Ενώ στις γειτονικές χώρες επιδιώκουν να προσελκύσουν μέρος της συνεχώς αυξανόμενης παγκόσμιας ζήτησης για ανώτατη εκπαίδευση, δημιουργώντας κατ΄ουσίαν έναν νέο δυναμικό εξαγωγικό κλάδο εμείς τυρβάζουμε περί πολλά. Kάθε Μάιο τα πανεπιστήμια της Βουλγαρίας ακολουθώντας τις συμβουλές εξειδικευμένων διεθνών συμβούλων (KPMG, McKinsey, PWC κ.α.) δαπανούν αρκετά χρήματα στη διαφήμιση των προπτυχιακών και μεταπτυχιακών προγραμμάτων σπουδών τους στο εξωτερικό με σκοπό να προσελκύσουν όσο το δυνατό περισσότερο ξένους φοιτητές. Ο σχεδιασμός των προγραμμάτων σπουδών των πανεπιστημίων των χωρών της χερσονήσου του Αίμου, μεγάλο μέρος των οποίων είναι στην αγγλική γλώσσα, είναι άκρως επιστημονικός και γίνεται προσεκτικά προκειμένου να διευκολυνθεί η προσέλκυση ξένων φοιτητών. Η εκπαίδευση από τα κράτη που επιθυμούν να παραμείνουν ανταγωνιστικά στη διεθνή σκηνή γίνεται αντιληπτή, ως εμπορεύσιμο εξαγωγικό προϊόν και σε πολλά από αυτά μετατρέπεται σταδιακά σε βασικό κλάδο για την οικονομική τους ανάπτυξη. Δεν είναι μόνο το αυταπόδεικτο όφελος για τα πανεπιστήμια (χορηγίες, δίδακτρα που επιτρέπουν την πλήρη χρηματοδότηση και ανάπτυξη των προγραμμάτων τους, την προσέλκυση καλύτερης ποιότητας ακαδημαϊκού προσωπικού κοκ.). Είναι και οι θετική επίδραση σε πολλούς ακόμη κλάδους της οικονομίας (υπηρεσίες εστίασης, λιανεμπόριο, τουρισμός, κτηματαγορά, κατασκευαστική αγορά, μεταφορές κ.λπ.). Υπενθυμίζω, ότι η ρουμανική οικονομία το 2017 "έτρεχε" με ρυθμούς ανάπτυξης 6% και στα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα των πανεπιστημίων της φοιτούν περισσότεροι από 17.000 ξένοι φοιτητές. Τα ίδια πάνω κάτω ισχύουν για τη Βουλγαρία. Η οικονομία της γείτονος γνώρισε ανάπτυξη 3,9% το 2017 και ο αριθμός των ξένων φοιτητών στα βουλγαρικά πανεπιστήμια άγγιξε περίπου τις 14.000.

Αναλογιστείτε τι θα μπορούσαμε να επιτύχουμε, εάν ακολουθούσαμε το παράδειγμα το γειτόνων μας και τα πανεπιστήμια μας απαλλάσσονταν από τον συγκεντρωτισμό του υπουργείου παιδείας, τον ασφυκτικό έλεγχο του κράτους, τις δαιδαλώδεις γραφειοκρατικές διαδικασίες και είχαν την ελευθερία να αναπτύξουν προγράμματα σπουδών στην αγγλική γλώσσα σε συνδυασμό με την ελληνική ιστορία, το περιβάλλον, τη γεωγραφική θέση και τον πολιτισμό της Ελλάδας. Δημιουργώντας ταυτοχρόνως κέντρα αριστείας στα ελληνικά πανεπιστήμια με σκοπό την αποτελεσματική διασύνδεσή τους με την αγορά και τις επιχειρήσεις και κίνητρα επαναπατρισμού της μεγάλης ακαδημαϊκής διασποράς των επιστημόνων μας.

Σε μια τέτοια περίπτωση η Ελλάδα θα μπορούσε να καταστεί διεθνές κέντρο ανώτατης εκπαίδευσης και να τεθεί τέρμα στη συνεχιζόμενη παραγωγική συρρίκνωση της χώρας που υπονομεύει την ανάπτυξη και το μέλλον των επομένων γενεών.

* Δημοσιεύθηκε στο liberal.gr  στις 13 Αυγούστου 2018. 

Τα σιωπηλά θύματα*

Διαβάζουμε στα ρεπορτάζ των εφημερίδων ότι κρούσματα εγκεφαλίτιδας που προκαλούνται από το κουνούπι του Δυτικού Νείλου εμφανίστηκαν στη βόρεια Ελλάδα. Αναφέρεται ακόμη αυξημένος αριθμός κρουσμάτων ελονοσίας σε περιοχές της Δυτικής Πελοποννήσου, ενώ όλη ανεξαιρέτως η χώρα υποφέρει από τα κουνούπια.

Τι ενδιαφέρον μπορεί να έχουν άραγε αυτές οι ειδήσεις; Δεν υπάρχει συνεπής οικολόγος που να μην έχει διαβάσει το βιβλίο της Ρέιτσελ Κάρσον «Η σιωπηλή άνοιξη». Το βιβλίο αυτό γράφτηκε το 1962 και μπορεί να ισχυριστεί κανείς ότι αποτέλεσε το έναυσμα για την ανάπτυξη του οικολογικού κινήματος της δεκαετίας του ’60, κυρίως λόγω της αναδημοσίευσής του σε συνέχειες από το περιοδικό The New Yorker. Σύμφωνα με την Κάρσον το DDT αποτελούσε απειλή για τη ζωή των ανθρώπων και των ζώων αφού μόλυνε την τροφική αλυσίδα, επηρέαζε τον μηχανισμό της αναπαραγωγής των πτηνών και μπορούσε να προκαλέσει καρκινογενέσεις. Τα συμπεράσματα αυτά καταρρίφθηκαν από την επιστημονική κοινότητα από τους πρώτους κιόλας μήνες της κυκλοφορίας του βιβλίου, αλλά δυστυχώς το κακό είχε πλέον γίνει. Ένα ολόκληρο κίνημα απαιτούσε την απαγόρευση του DDT (Διχλωρο-Διφαινυλο-Τρίχλωροαιθάνιο). Το σημαντικό είναι, ότι εκτός από τα μέλη των οικολογικών οργανώσεων, το αναμφίβολα καλογραμμένο βιβλίο της Κάρσον άσκησε καταλυτική επίδραση στην απόφαση της κυβέρνησης των ΗΠΑ το 1972 να απαγορεύσει το εντομοκτόνο DDT.

Όπως έχουμε πολλές φορές επισημάνει ο καλός νομοθέτης πρέπει να υπολογίζει και τις μακροπρόθεσμες αρνητικές επιπτώσεις ενός μέτρου το οποίο μπορεί στην αρχή να φαντάζει σωστό. Ας πάρουμε την περίπτωση του DDT. Αντί για την ορθή χρήση του εντομοκτόνου με μέτρο, υπό τις αφόρητες πιέσεις ενός ετερόκλητου λόμπι, αποφασίστηκε η απαγόρευσή του. Οι συνέπειες της απαγόρευσης υπήρξαν δραματικές:

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία (ΚΕΕΛΠΝΟ, Π.Ο.Υ.) το 2016 υπήρξαν 216.000.000 κρούσματα ελονοσίας παγκοσμίως, ενώ οι θάνατοι από τη νόσο άγγιξαν τις 445.000. Από το 1972 μέχρι σήμερα έχουν χάσει τη ζωή τους από ελονοσία σε όλο τον κόσμο περισσότερα από 50 εκατομμύρια άνθρωποι. Η συντριπτική πλειονότητα σε χώρες της Αφρικής και του Τρίτου Κόσμου. Τα περισσότερα θύματα είναι παιδιά. Μάλιστα το έγκυρο ιατρικό περιοδικό Lancet πριν από λίγα χρόνια εκτιμούσε ότι οι θάνατοι από ελονοσία είναι διπλάσιοι από την εκτίμηση της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (Π.Ο.Υ.).

Το DDT υπήρξε το αποτελεσματικότερο εντομοκτόνο της ιστορίας. Η χρήση του μέχρι το 1972 είχε καταφέρει να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την ελονοσία. Στην Ελλάδα χάρις στη συστηματική χρήση του DDT η ελονοσία είχε εξαλειφθεί πλήρως. Ο αείμνηστος Φώτης Καφάτος, σπουδαίος βιολόγος που έστρεψε την έρευνά του στη γενετική του κουνουπιού, είχε επισημάνει πόσο εγκληματική κυρίως για τους ανθρώπους του Τρίτου Κόσμου υπήρξε η απαγόρευση του DDT. Aκόμη και η Enviromental Defence Fund, μια ακραία οικολογική οργάνωση που τη δεκαετία του ’60 μήνυσε την παραγωγό εταιρεία  του DDT, μπροστά στις εκατόμβες των θυμάτων της ελονοσίας αναγκάστηκε να ανακοινώσει ότι είναι υπέρ της χρήσης του DDT για ψεκασμό σε εσωτερικούς χώρους για την αντιμετώπιση της ελονοσίας.

Συμπερασματικά, το ανθρώπινο είδος κινδυνεύει περισσότερο από την υπερβολή, το ψέμα και τις παντός είδους κοσμικές ή υπερκόσμιες θρησκείες παρά από την τεχνολογική πρόοδο και τα αναρίθμητα επιτεύγματά της.

           
* Δημοσιεύθηκε στο Φιλελεύθερο στις 10 Αυγούστου 2018. 

ΚΡΙΣΤΙΑΝΟ ΡΟΝΑΛΝΤΟ*

Την προηγούμενη εβδομάδα το συνδικάτο των εργαζομένων της Fiat στην περιοχή Μέλφι πραγματοποίησε 48ωρη απεργία διαμαρτυρίας για την μεταγραφή του Κριστιάνο Ρονάλντο στη Γιουβέντους. Ο λόγος ήταν ότι η μέτοχος της Fiat Chrysler, εταιρεία Exor, συμφερόντων της οικογένειας Ανιέλι, θα καταβάλει μεγάλο μέρος του τιμήματος της μεταγραφής του πορτογάλου σούπερ σταρ. Η απεργία απέτυχε παταγωδώς βεβαίως, καθώς η συντριπτική πλειονότητα των εργαζομένων και των σωματείων τους στην εταιρεία δεν βρήκαν πειστικά τα επιχειρήματα του συνδικάτου. Εν ολίγοις το κύριο επιχείρημα του συνδικάτου ήταν ότι είναι απαράδεκτο τη στιγμή που οι εργαζόμενοι της εταιρείας δεν πληρώνονται όσο πρέπει, να δαπανώνται τόσο μεγάλα ποσά για την αγορά ενός ποδοσφαιριστή. Ας εξετάσουμε λοιπόν το επιχείρημα.

Τι σημαίνει άραγε «δεν πληρώνομαι όσο πρέπει;». Οι περισσότεροι εννοούν, μάλλον, ότι η εργασία τους αξίζει περισσότερο από όσο αμείβεται. Αλλά ποιος άραγε θα το κρίνει αυτό; Στην πραγματικότητα το «δεν πληρώνομαι όσο αξίζω» θα πρέπει για λόγους ειλικρίνειας να αντικατασταθεί με την αληθινή σκέψη: «Δεν πληρώνομαι όσο θα ήθελα». Αλλά το ποιος θα πρέπει να είναι ο μισθός του εργαζομένου είναι κάτι που ανεξάρτητα από αξιολογικές, υποκειμενικές ή άλλες παρατηρήσεις πρέπει κάποια στιγμή να τεθεί ως θέμα. Η απάντηση στο ερώτημα αυτό θα πρέπει να είναι σύμφωνη με την προσφορά του, με το πόσο χρήσιμες είναι οι υπηρεσίες που προσφέρει στους άλλους. Αυτό βεβαίως δεν θα το κρίνει ο ίδιος ο εργαζόμενος, αλλά οι άμεσα ενδιαφερόμενοι, οι… άλλοι, όπως και το πόσο θα ήταν διατεθειμένοι τελικά να πληρώσουν γι’ αυτές.

Για να επιστρέψουμε στον Κριστιάνο Ρονάλντο. Για κάποιους το να «κλωτσάς ένα τόπι» είναι κάτι ασήμαντο. Για δισεκατομμύρια ανθρώπους σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης είναι κάτι πολύ σημαντικό. Ο Ρονάλντο «κλωτσώντας ένα τόπι» ψυχαγωγεί δισεκατομμύρια ανθρώπους. Την αξία κάθε επαγγελματία δεν την καθορίζει ο ίδιος για τον εαυτό του αλλά όλοι οι άλλοι, οι καταναλωτές μιας υπηρεσίας ή ενός αγαθού. Στην ελεύθερη οικονομία τα επαγγέλματα και οι διαβαθμίσεις των αμοιβών τους δεν δημιουργούνται με φετφάδες και κανονιστικές αποφάσεις κάποιου γραφειοκράτη ή πολιτικού. Κανένας κεντρικός σχεδιαστής δεν μπορεί να αποφασίσει γι’ αυτό. Η απόφαση λαμβάνεται από αμέτρητες καθημερινές αποφάσεις δισεκατομμυρίων πολιτών ή αλλιώς από τις απρόσωπες δυνάμεις της αγοράς. Η απόφαση αυτή είναι κατά κανόνα και η δικαιότερη. Επίσης ο Ρονάλντο αμείβεται πλουσιοπάροχα γιατί είναι ελάχιστοι αυτοί που μπορούν να συνδυάζουν το αθλητικό ταλέντο, τη δεξιοτεχνία και τις ποδοσφαιρικές ικανότητες, όπως αυτός. Όταν η προσφορά είναι μικρή η αμοιβή είναι μεγάλη.

Αλλά ούτε η Fiat, οι μέτοχοι, τα στελέχη και οι εργαζόμενοι της εταιρείας θα βγουν ζημιωμένοι από την απόφαση να επενδύσουν στην αγορά του Ρονάλντο. Η εγκυρότερη εταιρεία του χώρου, η KPMG Football Benchmark, σε έκθεσή της εκτιμά ότι η μεταγραφή του Ρονάλντο είναι μια χρυσή ευκαιρία για τη Γιουβέντους να δει τα εμπορικά έσοδα και τον κύκλο εργασιών της να εκτινάσσονται την επόμενη τριετία.

* Δημοσιεύθηκε στον Φιλελεύθερο στις 27 Ιουλίου 2018.